مقدمه

آنژیوکت یکی از مهم‌ترین ابزارهای پزشکی است که در فرآیندهای درمانی و پرستاری برای دسترسی به سیستم عروقی بیماران به کار می‌رود. اهمیت آنژیوکت‌ها به دلیل توانایی آن‌ها در ارائه دسترسی سریع و مطمئن به سیستم عروقی، کاهش نیاز به سوراخ کردن مکرر وریدها و امکان ارائه درمان‌های مؤثر و به موقع است، که قبل از عمل جراحی یا بستری بودن بیمار از این وسیله برای تزریق دارو استفاده می شود. استفاده از آنژیوکت ممکن است باعث بروز عوارض جانبی مانند عفونت، التهاب، خونریزی، یا ترومبوز شود. بنابراین، نحوه انتخاب، نصب، و مراقبت از آنژیوکت بسیار مهم است. در این مقاله به بررسی ویژگی، جنس، سایزها، و کاربردهای مختلف آنژیوکت نوامکس پرداخته شده است.

 

آنژیوکت چیست؟

کاتترکوچک و قابل انعطافی که برای تزریق وریدی داخل عروق بیمار به منظور تزریق مایعات و داروها، نمونه‌گیری خون و تغذیه وریدی برای شناسایی مشکلات بالقوه‌ای بیماران و اهداف تشخیصی به کار می­رود، آنژیوکت نام دارد. آنژیوکت دارای سوزن، کاتتر، بال، دریچه تزریق، و محفظه شفاف است که به کمک آنها می‌توان دارو، مایع، یا خون را به رگ‌ها تزریق یا نمونه‌گیری کرد. به طور کل آنژیوکت شامل دو بخش اصلی است، یک سوزن که به عنوان راهنما برای ورود کاتتر به ورید عمل می‌کند و یک کاتتر که یک لوله کوچک و قابل انعطاف است که در داخل ورید باقی می‌ماند. آنژیوکت حتماٌ باید در بسته بندی استریل عرضه شود و از استفاده محصول با بسته بندی باز شده باید جداٌ خودداری شود.

 

ویژگی­های آنژیوکت:

آنژیوک دارای ویژگی‌هایی است که برای شرایط خاص مانند روکش‌های ضد عفونت، سامانه‌های بدون نیدل، سر تخلیه خاص، و غیره  طراحی شده‌اند، این ویژگی‌ها کمک می‌کنند تا خطر عفونت، نیدل‌استیک، زمان تزریق، رسوبات، و آسیب به بافت‌ها کاهش یابد. آنژیوکت‌های نوامکس همانند سایر آنژیوکت‌­ها در اندازه‌، رنگ‌ و جنس­‌‌‌های مختلف تولید می‌شوند که هر یک برای کاربردهای خاص مناسب هستند.

جنس آنژیوکت:             

آنژیوکت‌های نوامکس از مواد باکیفیت و مقاوم ساخته می‌شوند تا هم ایمنی بیمار را تضمین کرده و هم دوام بالایی داشته باشند. آنژیوکت‌های نوامکس از پلیمر فلورین دار و اتیلن پروپیلن (FEP) ساخته می‌شوند که مقاومت و انعطاف‌پذیری بالایی دارد و باعث راحتی بیمار و سهولت در وارد کردن کاتتر می‌شود و سوزن آن از استیل ضدزنگ ساخته می‌شود. این مواد به دلیل خاصیت انعطاف‌پذیری و مقاومت در برابر زنگ‌زدگی و شکستگی، انتخاب ایده‌آلی برای ساخت آنژیوکت به شمار می‌روند.

 

قطعات آنژیوکت

همانطور که در شکل 1 مشاهده می­شود یک آنژوکت دارای اجزای مختلفی شامل:

1. سوزن (Needle) : سوزن فلزی و تیز که برای نفوذ به ورید استفاده می‌شود.
2. غلاف یا کانولا (Cannula): لوله پلاستیکی و انعطاف‌پذیری که پس از نفوذ سوزن در ورید، درون ورید باقی می‌ماند و برای تزریقات مکرر به کار می‌رود.
3. قفل یا بالک (Hub): بخش انتهایی آنژیوکت که امکان اتصال سرنگ یا کیسه سرم را فراهم می‌کند و معمولاً رنگ آن نشان‌دهنده سایز گیج است.
4. پوشش محافظ (Protective Cap): پوششی که برای جلوگیری از آلودگی و آسیب به سوزن، بر روی آن قرار می‌گیرد.
5. بال‌های تثبیت‌کننده (Wings): برخی آنژیوکت‌ها دارای بال‌های کوچکی هستند که به تثبیت آنژیوکت روی پوست بیمار کمک می‌کنند.

 

شکل  1: اجزای تشکیل دهنده آنژیوکت نوامکس سایز 20

انواع آنژیوکت

آنژیوکت‌هادر اندازه‌ها و رنگ‌های مختلفی تولید می‌شوند که هر یک برای کاربردهای خاصی مناسب هستند. به طور کلی، هرچه عدد سایز آنژیوکت کمتر باشد، قطر کاتتر آن بیشتر خواهد بود. یکی از نکات مهمی که هنگام کار با آنژیوکت باید بدانید اندازه سوزن مناسب برای استفاده است. سوزن­ها براساس گیج اندازه می­شوند و هر چه عدد گیج کوچک­تر باشد، سوزن بزرگ­تر خواهد بود شکل (2).

شکل  2: شکل ظاهری آنژیوکت های مختلف

سایز و رنگ آنژیوکت

آنژیوکت‌های نوامکس براساس قطر و طول به سایزهای مختلف تقسیم می‌شوند که هر سایز برای کاربرد خاصی مناسب است. همانطور که در شکل 3 مشاهده می­شود، سایزهای آنژیوکت با واحد "گیج" (Gauge) مشخص می‌شود؛ هرچه عدد گیج بالاتر باشد، قطر آنژیوکت کوچکتر است. انتخاب سایز مناسب آنژیوکت بستگی به وضعیت بالینی بیمار، نوع ورید، نوع مایع یا دارو، و سن و وضعیت جسمانی بیمار دارد. دلیل اهمیت استفاده از گیج مناسب این است که برخی از روش­های پرستاری را فقط می­تو­ان با یک سوزن با اندازه خاص انجام داد که در نهایت منجر به آسودگی بهتر بیمار و تسریع در روند درمانی خواهد شد. آنژیوکت‌های نوامکس در سایزهای مختلف دارای کاربردهای متفاوتی هستند که به تفضیل در زیر توضیح داده شده است.

• آنژیوکت بنفش نوامکس (سایز26): مناسب برای نوزادان بسیار کوچک و به ندرت استفاده می‌شود.
• آنژیوکت زرد نوامکس (سایز24): برای نوزادان و کودکان خردسال با وریدهای ظریف
• آنژیوکت آبی نوامکس(سایز22): مناسب برای کودکان، سالمندان و بیماران با وریدهای کوچک که نیازی به تزریق طولانی مدت با آنژیوکت نداشته باشند.
• آنژیوکت صورتی نوامکس (سایز20): مناسب برای تزریق داروهای رقیق در بیماران بالغ با رگ­‌های کوچک
• آنژیوکت سبز نوامکس (سایز18): پرکاربردترین سایز برای تزریقات عمومی و انتقال خون، عملکرد این سایز مشابه سایز 16، اما بزرگ و برای بیمار دردناک­تر است.
• آنژیوکت خاکستری نوامکس (سایز16): مورد استفاده در بخش ICU یا جراحی، مناسب برای تزریق داروهای کلوئیدی، محلول‌های حاجب، نمونه‌گیری خون در بزرگسالان و تجویز سریع مایعات و غیره.
• آنژیوکت نارنجی نوامکس (سایز14): مناسب برای تزریق سریع حجم بالای مایعات یا خون در مواقع اورژانسی یا جراحی

 

شکل  3: مشخصات آنژیوکت‌­های متفاوت براساس سایز، رنگ، شماره، موارد مصرف و غیره

 

نحوه مراقبت و زمان تعویض آنژیوکت

به دلیل ریسک عفونت، توصیه می­شود در صورت عدم وجود درد یا هرگونه سفتی و برآمدگی یا فلبیت در محل آنژیوکت، کاتتر هر 22 ساعت در بالغین تعویض شود. پانسمان محل کاتتر ورید محیطی در صورت آلودگی واضح با ترشحات خونی یا سرم و کنده شدن چسب­ها باید تعویض گردد. بهتر است آنژیوکت در دست غیر غالب تعبیه گردد و در صورت فیکس شدن آن در دست غالب، طی فعالیت های روزانه خود از آن مراقبت شود تا از مسیر رگ خارج نشود و کارایی اش را از دست ندهد. در هنگام شست و شوی دست سعی کنید تا حد امکان محل تعبیه آنژیوکت خیس نشود و در صورت خیس شدن چسب­های آن تعویض صورت گیرد.

 

 

مزایا، معایب و کاربردهای آنژیوکت

مزایا:

• امکان دسترسی سریع و آسان به رگ‌های محیطی بیمار برای تزریق دارو، مایع، خون، یا نمونه‌گیری خون که این امر می‌تواند به کاهش زمان و هزینه درمان، افزایش کارآیی دارو و بهبود نتایج درمان کمک کند.
• امکان استفاده از روش‌های بی‌حس‌کننده موضعی قبل از تعبیه آنژیوکت برای کاهش درد و اضطراب بیمار که باعث افزایش رضایت و اعتماد بیمار، کاهش استرس و فشار خون و جلوگیری از عوارض ناشی از درد می­شود.
• امکان استفاده از روکش‌های ضد عفونت بر روی کاتتر برای کاهش خطر عفونت در محل تزریق و داخل رگ که به جلوگیری از عفونت‌های محلی یا سیستمیک، التهاب‌های باکتریایی یا قارچی و سپسیس یا شوک عفونی منجر شود.
• امکان استفاده از سامانه‌های بدون نیدل برای کاهش خطر نیدل ‌استیک و مصرف پلاستیک
• امکان استفاده از سر تخلیه برای کاهش زمان تزریق، بهبود توزیع دارو، و کاهش رسوبات در داخل کاتتر
• امکان استفاده از آنژیوکت پورت برای دسترسی طولانی ‌مدت و پایدار به رگ‌های قلب یا شش
• دسترسی پایدار و مداوم به سیستم وریدی برای تزریقات مکرر
• کاهش تعداد سوراخ‌های وریدی برای بیماران
• دارای سوزنی از جنس استیل ضد زنگ و آغشته به لایه نازکی از سیلیکون
• استریل، یکبار مصرف، غیر تب زا و زیست سازگار

معایب:

• احتمال عفونت و التهاب در محل ورود آنژیوکت
• خطر انسداد به دلیل لخته شدن خون یا خم شدن لوله
• امکان ایجاد حساسیت به جنس کاتتر یا روکش آنژیوکت در برخی از بیماران
• بیرون ریزی دارو در صورت فیکس نشدن درست آنژیوکت یا به دلیل تحرک بیمار
• التهاب وریدی به دلیل قرارگیری طولانی مدت آنژیوکت در داخل رگ، عفونت و یا سایش بافت‌های داخل رگ
• عفونت در صورت رعایت نکردن شرایط بهداشتی و استانداردهای عفونت‌زایی
• درد و اضطراب در هنگام قرار دادن آنژیوکت در ورید
• آمبولی هوا در صورت ورود هوا به داخل رگ و انسداد جریان خون

کاربرد:

• برای تزریق مایعات، داروها و مواد مغذی به طور مستقیم به جریان خون
• برای تزریق خون و فرآورده‌های خونی
• استفاده در تصویر‌برداری پزشکی که نیاز به دسترسی دقیق به عروق خونی دارند.

 

انواع آنژیوکت‌ بر اساس ویژگی‌ها

آنژیوکت با شیر یک ‌طرفه (فلاپ یا فلب):

ویژگی: دارای شیر یک ‌طرفه که مانع از برگشت جریان خون می‌شود

کاربرد: کاهش ریسک ورود هوا به ورید و کاهش احتمال برگشت خون به داخل لوله

آنژیوکت با پوشش هپارین (هپارینه):

ویژگی: پوشش هپارین برای جلوگیری از لخته‌شدن خون درون لوله

کاربرد: مناسب برای بیماران با خطر لخته‌شدن خون بالا

آنژیوکت با پوشش سیلیکونی:

ویژگی: پوشش نرم و انعطاف‌پذیر برای کاهش تحریک و آسیب به ورید

کاربرد: استفاده در بیماران با پوست حساس یا برای کاهش تحریک وریدی

آنژیوکت با سوزن محافظت‌شده:

ویژگی: طراحی با مکانیزم محافظتی برای جلوگیری از آسیب‌های ناشی از سوزن

کاربرد: کاهش خطر آسیب ناشی از سوزن برای کادر درمانی و بیماران

آنژیوکت‌های ضدعفونی‌کننده:

ویژگی: دارای مواد ضدعفونی‌کننده برای کاهش خطر عفونت

کاربرد: مناسب برای استفاده در محیط‌های با ریسک بالای عفونت

آنژیوکت با باله (وینگد):

ویژگی: دارای باله‌هایی برای تسهیل در نصب و تثبیت آنژیوکت

کاربرد: کمک به تثبیت آنژیوکت در محل و جلوگیری از حرکت آن

 

نتیجه‌گیری

آنژیوکت‌های نوامکس ابزارهای حیاتی در مراقبت‌های پزشکی هستند که به دلیل ساختار و جنس خاص خود، امکان دسترسی آسان و مطمئن به سیستم عروقی را فراهم می‌کنند. تولید این ابزار با دقت بالا و براساس استانداردهای کیفی و بهداشتی انجام می‌شود تا ایمنی و کارایی آن در درمان بیماران تضمین گردد. انتخاب سایز و نوع مناسب آنژیوکت براساس نیازهای خاص هر بیمار، می‌تواند بهینه‌ترین نتایج درمانی را به دنبال داشته باشد. استفاده نادرست یا نامطلوب از آنژیوکت  ممکن است باعث بروز عوارض جانبی مانند عفونت، التهاب، خونریزی، ترومبوز، یا آنوریسم شود. بنابراین، نحوه انتخاب، نصب، و مراقبت از آنژیوکت بسیار مهم است و باید با رعایت اصول استاندارد و بهداشتی انجام شود. با رعایت اصول بهداشتی و نظارت منظم، آنژیوکت می‌تواند به طور مؤثر در فرآیندهای درمانی و تشخیصی کمک کننده باشد.